Depresja – co to jest?

Depresja jest zaburzeniem charakteryzującym się znacznym obniżeniem nastroju w porównaniu do normalnego samopoczucia danej osoby na co dzień. Najczęściej jest to nastrój opisywany jako przygnębienie, smutek, rozdrażnienie czy brak umiejętności cieszenia się z życia. Poza obniżonym nastrojem, osoba z depresją traci zainteresowanie i poczucie przyjemności z dotychczasowych aktywności, ma problemy z koncentracją, brakiem energii, rytmem snu oraz jedzeniem. Występuje również obniżenie poczucia własnej wartości i poczucie winy, a także myśli o samobójstwie. 

Każdy czasem miewa gorsze dni i chwile smutku, natomiast depresja to stan, w którym człowiek zaczyna odczuwać smutek i pustkę nie do zniesienia. Osoby z depresją czują jakby wewnętrznie się rozpadały, nie widzą już niczego co mogłoby je cieszyć, a każdy ruch wymaga ogromnego wysiłku. Pogrążeni w depresji ludzie wiedzą, że świat ma kolory ale zupełnie nie mogą ich rozpoznać i zobaczyć.

Depresja według Światowej Organizacji Zdrowia jest jedną z najczęściej występujących chorób na całym świecie. Choruje na nią około 300 milionów ludzi, a do 2030 roku ma wyprzedzić chorobę wieńcową i uzyskać niechlubny status pierwszego globalnego problemu zdrowotnego. Depresja w skali światowej stała się jednym z największych wyzwań w dziedzinie zdrowia psychicznego.

Objawy depresji

Specjaliści, aby zdiagnozować depresję używają dwóch klasyfikacji chorób:

  • ICD-10 jest opracowanym przez Światową Organizację Zdrowia globalnym systemem kategoryzacji chorób zarówno o podłożu fizycznym jak i psychicznym.
  • DSM-V jest diagnostycznym podręcznikiem zawierającym klasyfikacje chorób psychicznych wydanym przez Amerykańskiego Towarzystwo Psychiatryczne.

Według DSM-V depresję diagnozuje się, kiedy osoba przez okres 2 tygodni czuje się zdecydowanie gorzej w porównaniu do swojego normalnego funkcjonowania, a objawy towarzyszą jej przez cały dzień. Wyróżnia się 9 objawów, natomiast aby dokonać diagnozy depresji musi być spełnionych 5 w tym dwa najważniejsze, bez których nie można stwierdzić tego zaburzenia:

  1. Obniżony nastrój odczuwany przez większość dnia.
  2. Utrata odczuwania przyjemności z większości aktywności.
  3. Spadek masy ciała bez stosowania specjalnej diety lub wzrost masy ciała albo zwiększenie/zmniejszenie apetytu.
  4. Problemy ze snem – bezsenność lub nadmierna senność.
  5. Pobudzenie lub spowolnienie psychoruchowe – trudność z podejmowaniem działań, wolniejsze mówienie.
  6. Brak energii lub poczucie ciągłego zmęczenia.
  7. Poczucie braku własnej wartości lub nieadekwatne, przesadne poczucie winy.
  8. Problemy z koncentracją oraz zmniejszona zdolność do myślenia.
  9. Nawracające myśli o śmierci i samobójstwie.

Z kolei według ICD-10, aby zdiagnozować depresję, objawy muszą trwać nieprzerwanie co najmniej 2 tygodnie. Objawy dzielą się na dwie grupy – główne i dodatkowe. Aby stwierdzić depresję osoba musi odczuwać co najmniej dwa główne objawy, takie jak:

  1. Obniżony nastrój.
  2. Anhedonia – niezdolność do odczuwania przyjemności.
  3. Brak energii, który objawia się zwiększoną męczliwością i redukcją aktywności.

W drugiej grupie analogicznie osoba musi zauważać u siebie więcej niż dwa objawy dodatkowe:

  1. Zaburzony rytm snu – częste budzenie się lub trudności z zasypianiem.
  2. Problemy z koncentracją uwagi i trudności w skupieniu się.
  3. Utrata wiary w siebie wiążąca się ze spadkiem samooceny.
  4. Przesadne obwinianie się.
  5. Problemy z jedzeniem – zmniejszone lub zwiększone spożywanie pokarmów.
  6. Widzenie przyszłości w czarnych barwach, pesymizm.
  7. Myśli o śmierci i samobójstwie.

Przyczyny depresji

Depresja składa się z wielu cegiełek, które budują jej fundament. Głównie badacze zajmujący się tym zaburzeniem wskazują na rolę czynników:

  • biologicznych – znaczącą rolę odgrywają geny, jak pokazały liczne badania krewni osób, którzy chorowali na depresję mają dużo wyższe ryzyko zachorowania. Istotne są także nieprawidłowości w wydzielaniu hormonów oraz zaburzona biochemia mózgu w tym nieproporcjonalne wydzielanie odpowiednich substancji, których stężenie wpływa na nastrój.
  • psychologicznych – stresujące wydarzenia życiowe takie jak śmierć bliskiej osoby czy rozstanie również mają wpływ na rozwój depresji. Ważnym elementem są również negatywne style myślenia czy trudne dzieciństwo.
  • społecznych i kulturowych – brak wsparcia społecznego i uboga siatka społecznego wsparcia czy problemy w związku małżeńskim również mogą doprowadzić do zachorowania

Leczenie depresji

Depresja stając się choroba globalną doprowadziła do coraz szerszych możliwości leczenia. Wraz ze wzrostem świadomości o tym zaburzeniu i zmniejszeniem stygmatyzacji ludzie zaczęli poszukiwać pomocy. Niestety mimo tego tylko około 40% osób cierpiących na depresję otrzymuje adekwatną pomoc. 

Metody leczenia dzielą się podstawowo na dwie kategorie. Jest to leczenie farmakologiczne oraz różne formy psychoterapii.

Farmakoterapia podczas epizodu depresji polega na braniu leków przeciwdepresyjnych, które mają na celu podniesienie nastroju. Najbardziej znane są dwie grupy leków:

  • trójcykliczne leki przeciwdepresyjne
  • selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny

Pierwsza grupa leków ma za zadanie zwiększyć wydzielanie tak zwanych monoamin czyli najważniejszych substancji mających związek z nastrojem – noradrenaliny oraz serotoniny. Druga grupa leków skupia się na zwiększeniu stężenia wyłącznie serotoniny, której spadek wiąże się z zapadaniem na depresję. 

Poza braniem leków bardzo często równocześnie lub jako osobną metodę stosuje się również psychoterapię. Obecnie za najbardziej skuteczną w walce z depresją uznaje się terapię w nurcie poznawczo-behawioralnym. 

Terapia poznawczo-behawioralna jest metodą, której skuteczność potwierdziła się w wielu badaniach naukowych. Jest skoncentrowana na problemach, które obecnie występują u pacjenta jak np. na niskiej samoocenie czy dysfunkcjonalnych przekonaniach prowadzących do obniżonego nastroju.

W ostatnich latach potwierdzono również skuteczność terapii poznawczej opartej na uważności. Jest to odmiana podstawowej terapii poznawczo-behawioralnej. Terapia ta skupia się na uczeniu pacjentów technik skupiania się na tu i teraz oraz akceptacji niepożądanych myśli.

Statystyki

Depresja jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych zaburzeń. Szacuje się, że rocznie na depresję zapada około 7% osób. Z tym, że w grupie wiekowej od 18 do 29 roku życia występuje ona jeszcze częściej. Prawdopodobnie więcej kobiet niż mężczyzn cierpi na depresję. Natomiast może być też tak, że kobiety częściej szukają pomocy co może zaburzać wyniki.