Osobowość borderline – co to jest?

Last updated:

Borderline to zaburzenie osobowości charakteryzujące się burzliwymi i niestabilnymi relacjami z innymi ludźmi, gwałtowną zmiennością nastrojów, impulsywnością oraz problemami ze stabilnym postrzeganiem siebie. Zachowania, które składają się na to zaburzenie, powtarzają się i nie zmieniają pod wpływem doświadczeń, tak jak u innych osób.

Ludzie z zaburzeniem osobowości borderline cechują się szybkim i nieprzewidywalnym przechodzeniem z jednej emocji do drugiej. W jednej chwili mogą wydawać się bardzo szczęśliwi, żeby zaraz wybuchnąć złością. Tak jak łatwo jest im przeskakiwać z emocji na emocję, tak obraz siebie i tego kim są oraz czym się interesują zmienia się równie dynamicznie. 

Ciągłe zmiany w zakresie życia osobistego, relacji z innymi ludźmi, które oscylują od idealizacji do nienawiści, karuzeli emocji, a także ciągłe uczucie braku satysfakcji składają się na obraz osoby miotanej od jednej skrajności do drugiej.

Jeżeli mówimy o całościowym obrazie zaburzenia borderline i w jaki sposób można go najłatwiej scharakteryzować to mógłby być to huragan, który krąży po wszystkich obszarach życia i sieje spustoszenie.

Borderline jest jak huragan, który krąży po wszystkich obszarach życia i sieje spustoszenie.

Osobowość borderline jest coraz częściej określona, obok osobowości narcystycznej, jako osobowość naszych czasów. Szacuje się, że na to zaburzenie cierpi od 1,6% do nawet 6% populacji. Jest to też najczęściej diagnozowane zaburzenie osobowości.

Inne określenia na zaburzenie osobowości borderline, funkcjonujące w języku polskim to osobowość z pogranicza lub osobowość (typu) borderline. W języku angielskim zaburzenie to funkcjonuje jako Borderline Personality Disorder (BPD).

Objawy borderline

Do diagnozy zaburzenia osobowości borderline stosuje się jedną z dwóch klasyfikacji: DSM IV (opracowaną przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne) oraz ICD-10 (opracowaną przez Światową Organizację Zdrowia).

Według DSM IV, występuje dziewięć głównych objawów zaburzenia osobowości borderline:

  1. Dramatyczne próby uniknięcia odrzucenia przez drugą osobę.
  2. Burzliwe, niestabilne i podlegające ciągłym zmianom związki z innymi ludźmi.
  3. Niestabilny, chwiejny obraz własnego ja i trudności w określeniu własnej tożsamości.
  4. Impulsywność w takich obszarach, jak: wydatki, seks, substancje psychoaktywne.
  5. Nawracające destruktywne zachowania, groźby samobójcze lub samookaleczenia.
  6. Zmienne reakcje emocjonalne spowodowane zmieniającym się nastrojem.
  7. Uporczywe uczucie pustki.
  8. Nieodpowiednie zachowania, poczucie gniewu i problemy w panowaniu nad nim.
  9. Związane ze stresem niestałe irracjonalne wyobrażenia lub objawy rozpadu osobowości o dużym nasileniu.

Aby zdiagnozować zaburzenie osobowości borderline należy spełnić co najmniej pięć na dziewięć objawów.

Z kolei Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10 wymienia następujące objawy osobowości borderline:

  1. Niepewny obraz siebie i swoich wewnętrznych preferencji.
  2. Uwikłanie w intensywne i niestabilne związki interpersonalne, które nierzadko prowadzą do kryzysów emocjonalnych.
  3. Podejmowanie przesadnych wysiłków w celu uniknięcia porzucenia,  groźby o charakterze autoagresywnym.
  4. Przewlekłe poczucie pustki.

Występowanie dwóch z powyższych objawów może świadczyć o występowaniu typu impulsywnego osobowości borderline, podczas gdy występowanie trzech lub czterech objawów – typu granicznego.

Szczegółowy opis objawów borderline znajdziesz w oddzielnym artykule Borderline – objawy.

Przyczyny borderline

Nie istnieje jedna przyczyna rozwoju osobowości borderline.

U podłoża tego zaburzenia leży najprawdopodobniej złożony związek czynników społecznych (np. wczesne relacje z rodzicami lub opiekunami, trudne doświadczenia z dzieciństwa), biologicznych (np. regulacja w wydzielaniu neuroprzekaźników, aktywność systemów mózgowych, budowa mózgu) i genetycznych (niektóre cechy osobowości związane z borderline, takie jak impulsywność lub niestabilność emocjonalna, mogą być dziedziczone). 

Nie istnieje jedna przyczyna rozwoju osobowości borderline. U podłoża tego zaburzenia leży najprawdopodobniej złożony związek czynników społecznych, biologicznych i genetycznych.

Sprawdź szczegółowy opis przyczyn borderline w oddzielnym artykule Borderline – przyczyny.

Leczenie borderline

Od leczenia przede wszystkim oczekujemy, że będzie skuteczne i doprowadzi nas do pełnego zdrowia. W przypadku osobowości borderline trzeba przeformułować rozumienie leczenia jako procesu, który daje szansę na poprawę funkcjonowania, a nie wyleczenie z zaburzenia. Terapia jest najczęściej połączeniem psychoterapii oraz interwencji farmakologicznych zaproponowanych przez lekarza psychiatrę.

Czytaj więcej w artykule Borderline – leczenie.

Typy osobowości borderline

Niektórzy badacze wyróżniają 4 odmiany osobowości borderline (z pogranicza):

  • osobowość z pogranicza zniechęcona – jest uległa, bardzo oddana i kurczowo trzyma się bliskiej osoby; przerastają ją nawet drobne życiowe sprawy, ma poczucie bezradności
  • osobowość z pogranicza autodestrukcyjna – może wykazywać większą tendencję do samobójstw niż inne typy, jest skupiona wewnętrznie na sobie i kieruję swoją złość na siebie, trudne uczucia dusi w sobie ale czasami wybucha na zewnątrz
  • osobowość z pogranicza impulsywna – stara być się w centrum uwagi, jeżeli w niej nie jest może stawać się drażliwa, kapryśna i spięta
  • osobowość z pogranicza drażliwa – łatwo się obraża  i zwykle jest z czegoś niezadowolona, zazdrości innym i potrafi szybko wybuchnąć złością

Statystyki

Według statystyk wśród pacjentów, którzy są już w procesie leczenia około 10% do 20% cierpi na zaburzenie osobowości borderline.  W populacji ogólnej szacuje się, że występowanie tego zaburzenia może się wahać od około 1,6% aż do prawie 6%.

Bibliografia

  1. Paul T. Mason, Randi Kreger. Borderline. Jak żyć z osobą o skrajnych emocjach. GWP, 2019.
  2. Theodore Millon, Roger Davis. Zaburzenia Osobowości we Współczesnym Świecie. Instytut Psychologii Zdrowia PTP, 2005.
  3. Lidia Cierpiałkowska, Emilia Soroko. Zaburzenia osobowości: problemy diagnozy klinicznej. Wydawnictwo Naukowe UAM, 2017.
  4. Jerold J. Kreisman, Hal Straus. Nienawidzę cię! Nie odchodź! Zrozumieć osobowość borderline. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018.
  5. Marsha M. Linehan. Zaburzenie osobowości z pogranicza. Terapia poznawczo-behawioralna. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010.

Powiązane artykuły o borderline:
Borderline – objawy
Borderline – przyczyny
Borderline – leczenie
Borderline – test zaburzenia osobowości